Overwatch 2 và hệ thống Perks: Sức mạnh được mở khóa ngay giữa trận đấu

Trong một buổi scrim kín đầu tháng 2, tôi ngồi sau màn hình của một đội Overwatch 2 ở tầng Tier 2 và chứng kiến thứ khiến tôi phải ghi ngay vào sổ tay: Bastion bật Self-Repair. Người chơi mới có thể không biết, nhưng kỹ năng tự sửa chữa ấy đã bị xóa khỏi trò chơi từ khi Overwatch 2 ra mắt. Nó quay lại, nhưng theo một con đường khác với mọi bản vá tôi từng theo dõi: nó trở thành một perk, thứ sức mạnh được mở khóa ngay trong trận, phụ thuộc vào cách từng người chơi tích lũy kinh nghiệm.

Tôi từng nghĩ mình hiểu bóng đá, cho đến khi Quảng Châu dạy tôi một bài học về sự ngu dốt. Bài học đó theo tôi sang esports, và nó luôn bắt đầu bằng cùng một thao tác: đọc lại cơ chế gốc trước khi nói bất cứ điều gì. Cơ chế gốc của Overwatch 2 vừa thay đổi ở tầng nền móng, và điều đó ảnh hưởng tới cả một hệ sinh thái thi đấu.

Mỗi anh hùng trong Overwatch 2 giờ có hai bậc perk: Minor và Major. Trong một trận, mỗi anh hùng lên cấp hai lần. Cấp một mở khóa perk Minor; cấp hai mở khóa perk Major. Kinh nghiệm đến từ ba nguồn: chơi mục tiêu, hạ gục hoặc hỗ trợ hạ gục, và hồi máu hay cứu đồng đội. Điểm cần nhớ nằm ở chỗ khác: khi người chơi đổi anh hùng, cấp độ quay về một, nhưng nếu quay lại anh hùng cũ, perk mở nhanh hơn lần đầu. Blizzard cho biết các anh hùng mới sẽ có perk riêng, và hệ thống được cập nhật mỗi hai mùa giải.

Khác biệt về bản chất so với bản vá truyền thống nằm ở đây. Một đợt tăng hay giảm sức mạnh là thứ bên ngoài, áp dụng cho tất cả mọi người như nhau, và ai cũng nhìn thấy nó trước khi trận đấu bắt đầu. Perk nằm bên trong trận. Hai đội bước vào cùng một phiên bản trò chơi nhưng rời khỏi nó với hai hồ sơ sức mạnh khác nhau, tùy theo lựa chọn và nhịp độ diễn biến.

Nhóm perk khiến tôi chú ý nhất là nhóm hoàn trả — những perk tái tạo kỹ năng đã bị loại bỏ. Self-Repair của Bastion từng bị xem là quá mạnh. Rào chắn của Orisa từng định hình vai trò của cô. Khi Orisa mất rào chắn ở Overwatch 2, cô chuyển từ thế phòng ngự sang thế lao vào giao tranh. Một perk trả lại rào chắn sẽ đẩy cô về dạng tank phòng ngự, và định nghĩa vai trò của cô thay đổi lần thứ hai. Đây là thứ tôi gọi là quyền lực bóng ma: sức mạnh của những bản vá đã chết, quay lại mà không cần bất kỳ thông báo cân bằng nào.

Hệ thống Perk thực chất là một bản vá mềm nằm bên trong trận đấu. Nó tạo ra những đường cong sức mạnh động, thứ mà các khung phân tích thể thao điện tử truyền thống — vốn giả định sức mạnh anh hùng tương đối tĩnh trong một ván — không dễ hấp thụ.

Hệ quả thứ hai là xu hướng bóng tuyết. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, những anh hùng có bộ kỹ năng nền vững — D.Va, Winston, các support có tiện ích mạnh — biến perk thành hệ số nhân cho thứ họ đã làm tốt. Đội nào kiểm soát mục tiêu sớm sẽ lên cấp trước, mở perk trước, và dùng lợi thế đó để kiểm soát mục tiêu tiếp theo. Vòng lặp này tự nuôi chính nó. Người chơi lối thụ động hoặc chuyên đi lẻ sẽ bị bỏ lại phía sau, vì họ không tích đủ kinh nghiệm trước khi trận đấu ngã ngũ.

Hệ quả thứ ba liên quan tới nguồn kinh nghiệm. Ba nguồn được liệt kê đều thưởng cho việc có mặt trong giao tranh tổ. Điều đó có nghĩa là lối chơi ám sát — kiểu lẻn ra sau, hạ gục mục tiêu đơn lẻ rồi rút — mất dần giá trị cấu trúc. Trong phân tích của mình, tôi đánh giá đây là thay đổi âm thầm nhưng có sức nặng nhất, bởi nó không cấm bất kỳ lối chơi nào. Nó chỉ khiến lối chơi đó trả giá bằng cấp độ.

Hệ quả thứ tư nằm ở cơ chế đổi anh hùng. Việc cấp độ trở về một nhưng mở nhanh hơn ở lần quay lại mở ra một chiến thuật mới: đổi anh hùng để phá tiến trình perk của đối phương, rồi quay lại anh hùng chính. Tôi chưa thấy đội nào làm điều này trong scrim, nhưng cấu trúc cơ chế cho phép nó, và các đội chuyên nghiệp luôn tìm ra những góc như vậy trước khi cộng đồng kịp đặt tên cho chúng.

Hệ quả thứ năm thuộc về xây dựng đội hình. Tuyển thủ đa năng tăng giá trị, còn người chơi chuyên một anh hùng mất giá trị. Trước đây, một tuyển thủ chỉ cần thành thạo một anh hùng ở đẳng cấp thế giới là đủ để có suất. Giờ đây, nếu perk của anh hùng sở trường yếu, người đó không thể bù bằng kỹ năng cá nhân thuần túy.

Cuối cùng là khán giả. Overwatch vốn đã phức tạp khi xem. Thêm một lớp tiến trình mở khóa ngay trong trận đồng nghĩa bình luận viên phải giải thích thêm lý do vì sao một anh hùng đột nhiên có khả năng mà trước đó không có. Nếu giao diện không truyền tải rõ, người xem phổ thông sẽ mất dấu câu chuyện.

Có một cách đọc khác, kém hào nhoáng hơn. Cộng đồng đang gọi Perk là một bước đổi mới. Nhìn từ góc quản trị thiết kế, việc Blizzard thêm một tầng tiến trình song song thay vì tiếp tục tinh chỉnh chỉ số cơ bản là một lời thú nhận: cân bằng anh hùng bằng cách vá từ bên ngoài đã chạm trần. Họ đang chuyển công việc cân bằng sang tay người chơi, theo thời gian thực, trong từng ván.

Điều đó không xấu tự thân. Nhưng nó mở ra một vấn đề mà không ai trong ban tổ chức giải đấu muốn trả lời: khi nào hệ thống này bước vào đấu trường chuyên nghiệp, và nếu một perk bị phát hiện quá mạnh giữa mùa giải, ai chịu trách nhiệm? Sự ngu dốt không đáng sợ, đáng sợ là khi ta biến nó thành lời tự mãn. Ở đây, sự tự mãn có thể nằm ở phía những người tin rằng một hệ thống chưa có dữ liệu tỷ lệ thắng, tỷ lệ chọn hay tỷ lệ cấm lại an toàn để đưa vào sân đấu lớn.

Người phản đối có thể đúng ở một điểm: sức hấp dẫn của Perk không nằm ở chiều sâu chiến thuật, mà ở chỉ số thời gian chơi. Một trò chơi giữ người chơi lâu hơn trong mỗi phiên sẽ bán được nhiều vật phẩm trang trí hơn. Chiều sâu chiến thuật chỉ là sản phẩm phụ.

Sân cỏ không chỉ có tiếng còi, mà còn có những giọng nói bị bỏ quên đang chờ được lắng nghe. Trong câu chuyện này, những người bị bỏ quên là các tuyển thủ phải chuẩn bị cho hai viễn cảnh cùng lúc: một giải đấu chạy bản vá có Perk, và một giải đấu khóa bản vá không có nó. Không ai hỏi họ rằng họ có đủ thời gian cho cả hai hay không.

Điều tôi muốn thấy ở mùa giải tới không phải là một danh sách perk được cân bằng hoàn hảo. Tôi muốn thấy ban tổ chức công bố rõ ràng họ dùng phiên bản nào, từ ngày nào, và ai có quyền tắt một perk giữa giải. Khi câu trả lời đó xuất hiện, Perk mới thật sự trở thành một phần của môn thể thao này, thay vì một thử nghiệm treo lơ lửng trên đầu tất cả những người phải thi đấu với nó.